Jeśli dotknęłaś kiedyś sumaka jadowitego lub innej rośliny jadowitej, doznałaś kontaktowego zapalenia skóry, objawiającego się wysypką na skórze w miejscu, które zostało narażone na kontakt z substancją drażniącą lub alergizującą.
Większość (około 80 procent) kontaktowego zapalenia skóry to reakcja na podrażnienie. Oznacza to, że skóra reaguje bezpośrednio na substancję drażniącą powstaniem piekącej i swędzącej czerwonej wysypki. Do takich reakcji należy również pękanie skóry na skutek stałego kontaktu z detergentami i wodą (na przykład u osób zmywających naczynia albo barmanów, nieustannie zanurzających ręce w wodzie) lub z substancjami drażniącymi, na przykład alkoholem zawartym w tonikach do skóry czy też acetonem w zmywaczach do lakieru na paznokciach.
Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, jakie wywołuje sumak jadowity, to coś więcej niż jedynie reakcja skóry - jest to w pewnym sensie reakcja całego organizmu. Następuje ona wówczas, gdy twoja skóra kontaktuje się z substancją alergizującą, a twój system odpornościowy rozpoznaje ją jako czynnik obcy i wysyła zbrojne oddziały do zwalczenia go. W tym wypadku „zbrojne oddziały" to zwiększona liczba leukocytów, a w sytuacji, gdy występuje pokrzywka - histamina. Wysypkę wywołują właśnie białe ciałka krwi lub histamina. A oto kilka przykładów najczęściej spotykanych postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry:
Uczulenie na nikiel. Wiele kobiet doświadczyło pierwszego kontaktowego zapalenia skóry po przekłuciu uszu i założeniu po raz pierwszy kolczyków. Okaleczony płatek ucha (kontaktowe zapalenie skóry najczęściej dotyka uszkodzonej powierzchni) w połączeniu z metalowym kolczykiem może wywołać piekące i sączące, obrzmiałe, czerwone zmiany skórne na uchu. Objawy te prawie zawsze sygnalizują uczulenie na nikiel, powszechny składnik sztucznej, a nawet prawdziwej, złotej biżuterii. Wysypka najczęściej ustępuje samoistnie po usunięciu kolczyków, jednak później należy uważać na rodzaj zakładanej biżuterii. Kolczyki z antyalergenicznej stali nierdzewnej nie zawierają niklu, a złote, z próbą 14 i wyższą, zazwyczaj zawierają znikome ilości niklu, nie powodując reakcji uczuleniowej. Jeśli jesteś uczulona na nikiel, powinnaś unikać także metalu w innych przedmiotach - klamrach pasków, bransoletkach od zegarków, zatrzaskach i haftkach. Nikiel jest także składnikiem monet, ale większość ludzi nie trzyma ich w dłoniach na tyle długo, aby zdążyła zajść reakcja uczuleniowa. Jednak
kasjerzy i inne osoby mające na co dzień do czynienia z monetami mogą być bardziej narażone na wysypkę na skutek kontaktu z niklem, ponieważ praktycznie przez cały dzień mają je w rękach.

Uczulenie na sumaka jadowitego i inne podobne rośliny. Około 85 procent populacji doznało reakcji uczuleniowej po dotknięciu sumaka jadowitego lub roślin z tej rodziny. (Najczęściej spotykana jest reakcja na sumaka jadowitego, wiele innych odmian sumaka nie zawiera substancji drażniących.) Najlepszy sposób ochrony to umiejętność rozpoznawania tych roślin i unikanie ich. Warto zapamiętać starą maksymę - „Jeśli liść ma listki trzy, omiń go, bo będzie zły". Bluszcz jadowity i pokrewne mu rośliny mają trzylistkowe liście wychodzące z kolanek łodygi. U liści sumaka jadowitego występuje od siedmiu do trzynastu par listków odchodzących od prostej żyłki liścia. Rośliny te wydzielają specyficzny olejek (urushiol), który w zetknięciu z proteinami skóry tworzy silnie piekącą, pęcherzykową czerwoną wysypkę, pojawiającą się po kilku godzinach lub nawet dniach od momentu kontaktu z rośliną. Zazwyczaj dokładne umycie skóry wodą z mydłem w ciągu pół godziny od dotknięcia jadowitej rośliny zapobiega wystąpieniu zmian skórnych. Umyć należy również wszystko, co dotykało rośliny, a czego prawdopodobnie będzie się później dotykać samemu, a więc narzędzia ogrodnicze, rękawice, ubranie, a nawet psa czy kota. Ostatnio na rynku pojawiły się kremy, które zapobiegają reakcji skórnej po kontakcie z jadowitymi roślinami, działając na zasadzie blokady między skórą a substancją drażniącą. Dotychczasowe badania wykazały, że kremy te sprawdziły się w wielu przypadkach, może więc osobom uczulonym nadmiernie na te rośliny opłaci się kupno specyfiku ochronnego.
Uczulenie na kosmetyki i zapachy. Ponieważ kosmetyki i perfumy należą do najpowszechniejszych środ-
ków podrażniających skórę oraz alergenów (szczególnie konserwanty i aromaty w kosmetykach najczęściej wywołują dermatitis u wrażliwych kobiet), są także najtrudniejsze do wykrycia. Kobiety używają codziennie przeciętnie około dwunastu różnych kosmetyków, a producent w każdej chwili może zmienić skład produktu, nie informując o tym fakcie. Tak więc balsam nawilżający, którego używasz już od pięciu lat, nagle może wywołać uczulenie, ponieważ zawiera nowy składnik działający drażniąco na twoją skórę. Gdy uczulenie wystąpi tuż po zastosowaniu jakiegoś nowego kosmetyku, odstaw go natychmiast i, jeśli wysypka zniknie, nigdy więcej go nie stosuj. Jeżeli jednak zareagujesz uczuleniem po użyciu kosmetyków, które stosujesz od pewnego czasu, odstaw wszystkie na tydzień lub dwa, po czym stopniowo zacznij ich używać po kolei, odczekując dzień lub dwa po każdym, żeby zobaczyć, czy pojawi się wysypka. Jeśli tak, przypuszczalnie wywołał ją kosmetyk, który wprowadziłaś z powrotem do użytku jako ostatni; odstaw go, a wysypka prawdopodobnie już się nie pojawi.
Gdy wysypka utrzymuje się mimo wszystko albo jeśli po prostu nie jesteś w stanie zidentyfikować jej źródła, powinnaś się udać do dermatologa, zabierając ze sobą wszystkie kosmetyki, jakich ostatnio używałaś. Lekarz prawdopodobnie wykona wtedy test na wykrycie alergenu pochodzącego z twych kosmetyków. Test polega na zaaplikowaniu na skórę przedramienia lub pleców drobnych ilości poszczególnych substancji i przykryciu ich taśmą podobną do bandaża. Następnie lekarz regularnie co 24 lub 48 godzin zagląda pod taśmę i sprawdza, czy skóra reaguje podrażnieniem na któryś ze składników. Jeśli test jest pozytywny, oznacza to, że alergen został zidentyfikowany.
Niektóre miejsca na skórze - na twarzy, powiekach i zewnętrznych narządach płciowych - są wrażliwsze
od innych i dlatego bardziej narażone na dermatitis. Popękana lub zbytnio wysuszona skóra nie posiada bariery ochronnej i dlatego również jest bardziej podatna na kontaktowe zapalenie skóry. Najlepszą formą profilaktyki jest stałe nawilżanie skóry i unikanie substancji drażniących oraz alergenów. Na uporczywe lub rozległe zmiany skórne lekarz może zaordynować środki przeciwzapalne w celu złagodzenia objawów, na przykład kremy z zawartością kortizonu. Niektóre substancje mogą również wywołać zapalenie z zaczerwienieniem i pieczeniem skóry, jeśli została ona wystawiona na działanie słońca. W przypadkach reakcji fotouczuleniowych (jak na PABA w preparatach z filtrami UV łub niektóre środki zapachowe), wysypka może się utrzymywać tygodniami. Reakcje fotouczuleniowe (jak na psoraleny, w naturze występujące w limonach, figach, pietruszce i selerze) mogą objawiać się pęcherzykami i brązowymi plamami na skórze, które usuwa się nieraz całymi miesiącami.
Najlepszym zabezpieczeniem jest dokładne umycie ciała przed wyjściem na słońce lub przynajmniej natychmiast po zauważeniu reakcji skórnej oraz unikanie danej substancji w przyszłości. Jeśli wysypka jest uporczywa lub dość rozległa, nieodzowna będzie wizyta u dermatologa.